جراحی تیروئید یا عمل تیروئیدکتومی

عمل تیروئیدکتومی چیست؟

جراحی تیروئید یا تیروئیدکتومی نوعی جراحی است که در طی آن بخشی یا تمام غده تیروئید از بدن برداشته می‌شود. این عمل معمولاً زمانی انجام می‌شود که بیماری‌های تیروئید مانند سرطان تیروئید ، گواتر، هیپرتیروئیدیسم یا غده‌های تیروئیدی که باعث ایجاد علائم مشکل‌ساز می‌شوند، وجود داشته باشند. این جراحی می‌تواند به صورت سرپایی یا با بستری کوتاه‌مدت در بیمارستان انجام شود. در ادامه مطلب به توضیح پیرامون جراحی تیروئید می پردازیم.

شما عزیزان میتوانید سوالات خود در مورد جراحی تیروئید یا عمل تیروئیدکتومی را در پایان این مطلب از دکتر کیوان آقازاده بپرسید.

انواع تیروئیدکتومی

دو نوع اصلی تیروئیدکتومی وجود دارد: تیروئیدکتومی جزئی و تیروئیدکتومی کامل.

به نقل از nhs

all of your thyroid removed (total thyroidectomy)

part of your thyroid removed (partial thyroidectomy or lobectomy)

تیروئیدکتومی جزئی:

در تیروئیدکتومی جزئی، فقط بخشی از غده تیروئید برداشته می‌شود. این عمل به نام‌های دیگری نیز شناخته می‌شود:

1. لوبکتومی: برداشتن یک لوب (بخش) از دو لوب تیروئید.

2. ایستمکتومی: در صورتی که تیروئیدکتومی جزئی شامل برداشتن قسمت ایستموس باشد که بین دو لوب غده تیروئید قرار دارد.

این نوع عمل ممکن است زمانی انتخاب شود که بیماری خاصی تنها یک لوب از غده تیروئید را درگیر کرده باشد.

تیروئیدکتومی کامل:

در تیروئیدکتومی کامل، کل غده تیروئید برداشته می‌شود. این عمل معمولاً زمانی انجام می‌شود که سرطان وجود داشته باشد یا احتمال دهیم که می‌تواند در هر دو لوب غده تیروئید یا تمام غده پخش شود. پس از تیروئیدکتومی کامل، بیمار معمولاً ملزم به مصرف داروهای جایگزین هورمون تیروئید برای مدت زندگی خود خواهد بود.در ادامه مطلب به توضیح پیرامون جراحی تیروئید می پردازیم.

نکته مهم

پس از هر دو نوع جراحی تیروئیدکتومی، بیماران زیر نظر پزشک معالج باید به صورت دوره‌ای برای پیگیری وضعیت‌شان از جمله بررسی میزان هورمون‌های تیروئیدی و آنتی‌بادی‌ها، مورد آزمایش قرار گیرند. این کار به منظور تضمین کنترل مناسب سطوح هورمونی و پیشگیری از عود بیماری است. علاوه بر این، باید هر گونه علائم جدید را به سرعت گزارش دهند تا در صورت نیاز، اقدامات درمانی بیشتری صورت گیرد.

چه زمانی تیروئید باید عمل شود؟ بررسی ندول، گواتر، پرکاری و سرطان تیروئید

وجود ندول یا بزرگ‌شدن غده تیروئید همیشه به معنای نیاز به جراحی نیست. بسیاری از ندول‌های خوش‌خیم را می‌توان با سونوگرافی و بررسی‌های دوره‌ای تحت نظر گرفت. جراحی تیروئید معمولاً زمانی پیشنهاد می‌شود که نتیجه نمونه‌برداری یا FNA احتمال بدخیمی را نشان دهد، سرطان تیروئید تشخیص داده شود، ندول به‌مرور بزرگ‌تر شود یا در سونوگرافی ویژگی‌های مشکوکی داشته باشد. تصمیم نهایی براساس نتیجه سونوگرافی، آزمایش‌های تیروئید، نمونه‌برداری و شرایط عمومی بیمار گرفته می‌شود.

گواتر یا ندول‌های بزرگ تیروئید نیز ممکن است با ایجاد فشار در ناحیه گردن باعث مشکل در بلع، احساس خفگی، تنگی نفس، تغییر صدا یا برجستگی واضح گردن شوند. در چنین شرایطی، حتی اگر توده خوش‌خیم باشد، ممکن است برای برطرف‌کردن فشار و جلوگیری از بزرگ‌ترشدن آن، عمل تیروئید توصیه شود. البته اندازه توده به‌تنهایی معیار قطعی جراحی نیست و علائم بیمار، سرعت رشد توده و نتیجه بررسی‌های تشخیصی نیز اهمیت دارند.

جراحی می‌تواند یکی از روش‌های درمان پرکاری تیروئید ناشی از بیماری گریوز، ندول سمی یا گواتر چندندولی سمی نیز باشد؛ به‌خصوص زمانی که درمان دارویی یا ید رادیواکتیو مناسب نباشد یا نتیجه مطلوبی ایجاد نکند. نوع جراحی، یعنی برداشتن یک لوب یا تمام غده تیروئید، با توجه به نوع بیماری، محل و اندازه توده و نتیجه نمونه‌برداری مشخص می‌شود. افرادی که درباره ضرورت عمل تردید دارند، بهتر است همراه با نتیجه سونوگرافی، آزمایش‌های تیروئید و پاسخ نمونه‌برداری توسط جراح سر و گردن معاینه شوند.

به نقل از انجمن تیروئید آمریکا ( thyroid.org )، حتی اگر نتیجه نمونه‌برداری یک ندول تیروئید خوش‌خیم باشد، در صورتی که ندول بزرگ باشد، به رشد خود ادامه دهد یا علائمی مانند درد و مشکل در بلع ایجاد کند، ممکن است جراحی تیروئید توصیه شود.

“Surgery may be also recommended for nodules with benign biopsy results if the nodule is large, if it continues to increase in size or if it is causing symptoms.”

نحوه انجام عمل تیروئیدکتومی

تیروئیدکتومی توسط جراح متخصص انجام می‌شود و ممکن است به این ترتیب باشد:

1. آمادگی: قبل از عمل، بیمار معمولاً آزمایش‌های پزشکی مختلفی از جمله آزمایش خون و تصویربرداری مثل سونوگرافی تیروئید را انجام می‌دهد.

2. بی‌حسی: تیروئیدکتومی معمولاً تحت بیهوشی عمومی انجام می‌گیرد، که به این معناست که بیمار هیچ دردی را حس نمی‌کند و بیدار نیست.

3. برش: جراح یک برش در پایین گردن ایجاد می‌کند تا به تیروئید دسترسی پیدا کند.

4. برداشتن بافت: بنا به نوع تیروئیدکتومی (جزئی یا کامل)، جراح یک لوب تیروئید، بخشی از آن، یا کل غده را برداشته و گاهی اوقات گره‌های لنفاوی نزدیک غده تیروئید را نیز از بین می‌برد.

5. پایان عمل: جراح برش‌ها را با بخیه می‌بندد و بیمار برای بازیابی به بخش مراقبت‌های پس از عمل فرستاده می‌شود.

جراحی تیروئید با لیزر یا بدون جای زخم؛ واقعیت چیست؟

عبارت «جراحی تیروئید با لیزر» معمولاً برای روش‌هایی مانند لیزر ابلیشن یا فرسایش ندول تیروئید به کار می‌رود؛ اما این روش با تیروئیدکتومی، یعنی برداشتن بخشی یا تمام غده تیروئید، تفاوت دارد. در لیزر ابلیشن، یک سوزن یا پروب باریک با هدایت سونوگرافی وارد ندول می‌شود و انرژی حرارتی به کاهش حجم بافت هدف کمک می‌کند. بنابراین در این روش معمولاً غده تیروئید به‌طور کامل برداشته نمی‌شود.

لیزر ابلیشن بیشتر برای بعضی ندول‌های تیروئیدی خوش‌خیم، به‌ویژه ندول‌هایی که باعث فشار، ناراحتی گردن یا مشکل ظاهری شده‌اند، قابل بررسی است. پیش از انتخاب این روش باید خوش‌خیم بودن ندول با نمونه‌برداری و ارزیابی پزشک تأیید شود. این درمان برای همه بیماران مناسب نیست و در مواردی مانند سرطان تیروئید، توده‌های مشکوک، ندول‌های بسیار بزرگ یا بیماری گسترده، ممکن است جراحی تیروئید همچنان روش مناسب‌تری باشد.

در جراحی معمول تیروئید، برش کوچکی در قسمت جلوی گردن ایجاد می‌شود که جراح می‌تواند آن را روی یکی از خطوط طبیعی پوست قرار دهد تا جای زخم کمتر دیده شود. برخی روش‌های جراحی از راه دور یا از راه دهان نیز با هدف باقی نماندن اسکار قابل مشاهده روی گردن انجام می‌شوند، اما برای همه بیماران مناسب نیستند. انتخاب میان جراحی معمول، روش‌های کم‌تهاجمی و ابلیشن باید براساس نوع بیماری، اندازه و محل ندول، نتیجه نمونه‌برداری و تجربه جراح انجام شود.

دوران نقاهت پس از جراحی تیروئیدکتومی

پس از جراحی تیروئیدکتومی، دوران نقاهت معمولی می‌تواند چندین هفته به طول انجامد. درست بعد از عمل، بیمار ممکن است درد و تورم در ناحیه جراحی تجربه کند. برخی نکات دوران نقاهت عبارت‌اند از:

- استفاده از داروهای مسکن برای کنترل درد.

- محدودیت‌های موقت در رژیم غذایی و فعالیت فیزیکی.

- پیگیری برای بررسی بخیه‌ها و برداشتن آن‌ها توسط پزشک.

- شروع داروهای جایگزین هورمون تیروئید، اگر کل تیروئید برداشته شده باشد.

زندگی بعد از برداشتن تیروئید؛ دارو، آزمایش TSH، جواب پاتولوژی و درمان‌های بعدی

بیشتر بیماران پس از جراحی تیروئید می‌توانند به زندگی عادی خود بازگردند؛ اما مراقبت‌های بعدی به میزان بافت برداشته‌شده و علت انجام جراحی بستگی دارد. اگر تمام غده تیروئید برداشته شده باشد، بدن دیگر قادر به تولید هورمون تیروئید نیست و بیمار معمولاً باید قرص لووتیروکسین را به‌صورت روزانه و مادام‌العمر مصرف کند. پس از برداشتن یک لوب تیروئید نیز ممکن است بخش باقی‌مانده هورمون کافی تولید کند؛ بااین‌حال، برای اطمینان باید عملکرد تیروئید با آزمایش خون بررسی شود.

پس از جراحی، آزمایش‌هایی مانند TSH و T4 برای ارزیابی عملکرد تیروئید و تنظیم دوز دارو انجام می‌شوند. در افرادی که تیروئیدکتومی کامل داشته‌اند، سطح کلسیم و هورمون پاراتیروئید نیز ممکن است بررسی شود؛ زیرا کاهش فعالیت موقت غدد پاراتیروئید می‌تواند باعث پایین آمدن کلسیم خون شود. زمان انجام آزمایش‌ها و مقدار دارو برای همه بیماران یکسان نیست و باید براساس نوع جراحی، نتیجه آزمایش‌ها و نظر پزشک تعیین شود.

بافت خارج‌شده از تیروئید برای بررسی دقیق به آزمایشگاه پاتولوژی فرستاده می‌شود. جواب پاتولوژی مشخص می‌کند که توده خوش‌خیم بوده یا بدخیم و آیا تمام بافت موردنظر خارج شده است یا خیر. در صورت تشخیص سرطان یا مشاهده بعضی ویژگی‌های پرخطر، ممکن است بیمار به درمان یا پیگیری بیشتری مانند جراحی تکمیلی، ید رادیواکتیو یا بررسی‌های منظم نیاز داشته باشد. این تصمیم پس از بررسی جواب پاتولوژی و شرایط هر بیمار توسط تیم درمان گرفته می‌شود.

به نقل از بیمارستان دانشگاهی UCLH انگلستان، بافت تیروئید خارج‌شده توسط متخصص پاتولوژی بررسی می‌شود و براساس نتیجه آن، نیاز بیمار به درمان یا پیگیری بیشتر مشخص خواهد شد.

“A pathologist will look at the thyroid tissue which was removed. We will also tell you if you need any further treatment or follow-up.”

تفاوت عمل تیروئیدکتومی با پاراتیروئیدکتومی

تیروئیدکتومی برداشتن بخشی یا تمامی غده تیروئید را شامل می‌شود، در حالی که پاراتیروئیدکتومی مربوط به برداشتن یک یا چند از چهار غده پاراتیروئید است که پشت غده تیروئید قرار دارند و مسئول تنظیم سطوح کلسیم خون هستند. علل پاراتیروئیدکتومی شامل بیماری‌هایی مانند هیپرپاراتیروئیدیسم است.

عوارض جراحی تیروئیدکتومی

مانند هر جراحی دیگری، تیروئیدکتومی نیز می‌تواند موجب عوارض شود، که شامل است:

- خطر عفونت.

- خونریزی.

- آسیب به اعصاب صوتی که می‌تواند موجب تغییر در صدا شود.

- مشکلات مربوط به کم‌کاری تیروئید اگر داروهای جایگزین به درستی تجویز نشوند.

- هیپوکلسمی، یعنی کاهش سطوح کلسیم خون، اگر غده‌های پاراتیروئید دیگر به خوبی کار نکنند.

پرسش و پاسخ جراحی تیروئید

پرسش ۱: چقدر بعد از جراحی تیروئید یا تیروئیدکتومی می‌توانم به کار برگردم؟

پاسخ: بسته به دامنه جراحی و نوع شغل، ممکن است یک تا سه هفته قبل از بازگشت به کار زمان نیاز باشد.

پرسش ۲: آیا بعد از جراحی تیروئید یا تیروئیدکتومی باید رژیم غذایی خاصی دنبال کنم؟

پاسخ: به طور کلی، بیمار می‌تواند به تدریج به رژیم غذایی عادی خود بازگردد، اما در صورتی که سطوح کلسیم پایین باشند، ممکن است نیاز به تغییر رژیم غذایی داشته باشید.

پرسش ۳: آیا جراحی تیروئید یا تیروئیدکتومی به خودی خود علت کم کاری تیروئید است؟

پاسخ:بله، اگر کل غده تیروئید برداشته شود، کم‌کاری تیروئید نتیجه است و نیاز به مصرف هورمون جایگزین دارد.

پرسش ۴: آیا زخم جراحی تیروئید یا تیروئیدکتومی واضح خواهد بود؟

پاسخ: این به مهارت جراح و فردیت پاسخ بیمار به شفا بستگی دارد. برش‌ها معمولاً روی خطوط طبیعی و چین‌های پوست گردن ایجاد می‌شوند تا زخم کمتر قابل مشاهده باشد.

پرسش ۵: آیا عمل تیروئیدکتومی دردناک است؟

پاسخ: بیماران معمولاً پس از بیهوشی از درد اولیه شکایت دارند، اما درد معمولاً با داروهای مسکن قابل مدیریت است.

دکتر کیوان آقازاده، متخصص گوش و حلق و بینی و دارای فلوشیپ فوق‌تخصصی جراحی سر و گردن، دانشیار دانشگاه علوم پزشکی تهران و رتبه یک آزمون بورد تخصصی کشور است. ایشان با تجربه انجام هزاران جراحی موفق، در زمینه جراحی تیروئید، توده‌های گردن و بیماری‌های سر و گردن فعالیت دارد.